همت مضاعف پارسيان

علم بايد تحقق بيرونى داشته باشد

نويسنده: علي سعادت پناه | یک شنبه 30 خرداد 1389 ساعت 1:04 PM |

تا بيست سال پيش مثل بسيارى ديگر گمان مى كردم ما در علوم اجتماعى و انسانى در قياس با علوم ديگر فقيريم يعنى علوم اجتماعى در كشورمان به اندازه علوم ديگر پيشرفت نكرده اما كم كم به اين نتيجه رسيدم كه شايد طرح مساله به اين صورت كه گفتم، درست نباشد. نمى گويم رشد علم در كشور ما متوازن و متناسب است. نه فقط تناسبى ميان علوم انسانى و علوم طبيعى و مهندسى وجود ندارد بلكه اصل بر بى تناسبى است و كسى هم نمى پرسد چرا تعادل نيست. در گزارشى آمده بود، ۳۰ درصد مقاله هاى دانشمندان ما در رشته شيمى است. قدر شيمى دانانمان را بدانيم اما بپرسيم چه شده و چرا در علم شيمى به اين ترقّى رسيده ايم و آيا اين پيشرفت جز ظهور در كارها و فهرست ها، اثر ديگرى هم دارد يا خير؟

ادامه مطلب

(0) نظرات

علم بومی یک شبه تولید نمی‎شود

نويسنده: علي سعادت پناه | یک شنبه 30 خرداد 1389 ساعت 1:03 PM |

اگر از همه دانشگاهیان ایران در رشته ‎ های مختلف درباره این ‎ که علم بومی داشته باشیم نظرسنجی کنیم، حتما همه آن ‎ ها به آن رأی مثبت می ‎ دهند.

اما مسئله این است که چگونه می ‎شود به این علم بومی دست پیدا کرد. شاید در رشته‎های فنی خیلی فرقی بین مبانی بومی و غیربومی آن علوم نباشد. البته در آن رشته‎ها هم کسی که بومی فکر می‎کند، با کسی که غیر از آن فکر می‎کند، تولیدهای متفاوتی دارد. این تفاوت‎ها در رشته‎های علوم انسانی خیلی مؤثر است و خود را نشان می‎دهد. امروز در جمهوری‎اسلامی این آرمان وجود دارد که این اتفاق بیفتد و علوم به‎صورت بومی دربیایند. البته بعضی‎ها می‎گویند که اصلا چیزی به اسم علم بومی وجود ندارد که خیلی درست نیست. وقتی معاون پژوهشی دانشکده علوم سیاسی دانشگاه امام صادق(ع) بودم، عده‎ای می‎گفتند که دانش‎آموخته‎های رشته معارف اسلامی و علوم سیاسی، سکولار می‎شوند. پژوهشی انجام دادیم و کتاب‎ها، مقاله‎ها و آثار فارغ‎التحصیلان دانشکده را از سال هفتادونه تا هشتادوپنج بررسی کردیم. نتیجه آن پژوهش نشان داد که همان رویکرد بین رشته‎ای در اثرهای فارغ‎التحصیلان هم وجود دارد.

ادامه مطلب

(0) نظرات

علوم انساني بومي؛ طرح يك ايده

نويسنده: علي سعادت پناه | یک شنبه 30 خرداد 1389 ساعت 12:59 PM |

نگارنده در اين نوشتار دو ركن اصلي كه مي‌تواند مبناي توليد و استقرار علم بومي در كشور ما باشد را مستند به گفتمان قرآني بيان داشته و تشريح آن را به مجالي ديگر وامي‌گذارد.

ايده تاسيس و توليد علم بومي در حوزه علوم انساني از جمله آرمان‌هاي بلندي است كه در گفتمان ايراني ـ اسلامي ريشه‌اي بس طولاني دارد، با اين‌حال آنچه امروزه منتقدان بر آن تاكيد دارند حكايت از عدم وضعيت مطلوب در اين حوزه علمي دارد و اين كه تلاش‌ها بايد دو چندان و مضاعف گردد تا شايد بتوان به سهم قابل قبولي در اين زمينه دست يافت. نگارنده ضمن ارج نهادن به تمام طرح‌هايي كه دراين زمينه تا به كنون به انجام رسيده‌اند؛ بر اين باور است كه آسيب‌شناسي اين طرح‌ها، گام نخست براي ارتقاي آنها و تسريع روند نيل به هدف مذكور را شكل مي‌دهد.

ادامه مطلب

(0) نظرات

جایگاه علوم انسانی در فرآیند علم

نويسنده: علي سعادت پناه | یک شنبه 30 خرداد 1389 ساعت 12:55 PM |

جایگاه علوم انسانی در بین حوزه‌های مختلف علمی کجاست؟ عده‌ای بر این عقیده‌اند که علوم انسانی به مفهوم جدید آن فاقد شانیت علم می‌باشد. به زعم این گروه، علم دارای خاستگاه تجربی است و در آن بر استفاده از روش‌های آزمایشی و مشاهده‌ای تاکید می‌شود. این دسته که در فلسفه علم «اثبات گرایان» نامیده می‌شوند شناخت‌های حاصل از مطالعات تجربی و آزمایشی را قبول دارند و سایر شناخت‌ها را معتبر نمی‌شمارند. به نظر اثبات گرایان یا پوزیتویست‌ها، شناخت‌های موجود در علوم انسانی چون فاقد بنیان‌های آزمایشگاهی هستند از درجه اعتبار کافی برخوردار نیستند. به نظر پوزیتویست برای آن که علوم انسانی علمیت پیدا کند باید از روش‌های علوم تجربی استفاده نماید. حال تا چه حد با توجه به ماهیت موضوعی علوم انسانی و رفتارهای انسانی این مهم امکان پذیر است، جای بحث و مجادله دارد.

ادامه مطلب

(0) نظرات

همت مضاعف در توجه به عنصر فهم

نويسنده: علي سعادت پناه | یک شنبه 30 خرداد 1389 ساعت 12:51 PM |

متأسفانه معمولا در جوامع دانشگاهي ما علوم انساني كم‌اهميت‌تر از علومي چون رياضي و علوم تجربي دانسته مي‌شود در حالي كه در دانشگاه‌هاي غربي، اهميت علوم انساني روزبه‌روز محسوس‌تر مي‌شود.

البته در سال‌هاي اخير با توجه به رهنمودهاي حكيمانه رهبر فرزانه انقلاب اسلامي در مورد لزوم بازنگري در مباني علوم انساني در دانشگاه‌هاي ما، نگرش مسئولان، اساتيد، دانشجويان و مردم در مورد علوم انساني شكل تازه‌اي به خود گرفته و جايگاه علوم انساني بيش از پيش بر همگان روشن شده است. در اين مقاله ابتدا تعريفي از علوم انساني با توجه به نظريات يكي از متفكرين و فيلسوفان غربي به نام ويلهلم ديلتاي آمده و اهميت علوم انساني مورد بررسي قرار گرفته است.

براساس كدام معيار و ملاك علوم را دسته‌بندي مي‌كنند و بخشي از علوم را تحت عنوان «علوم انساني» و بخش ديگر را «علوم تجربي» و... مي‌دانند؟ تمايز علوم رياضي با علوم تجربي تا حد زيادي آشكار است. علوم تجربي از روش‌هاي تجربي و آزمايشگاهي بهره مي‌برد و علوم رياضي از روش‌هاي غيرتجربي و روش‌هاي مقدم بر تجربه استفاده مي‌كند. اصطلاحا رياضيات با شهود محض سروكار دارد و علوم تجربي با شهود تجربي. البته لازم به ذكر است كه اين شهود نبايد با شهود عرفاني اشتباه گرفته شود.

ادامه مطلب

(0) نظرات